1. Istorijski okvir i geopolitičke prilike

Epoha u kojoj je živeo i vladao Stefan Lazarević (1377–1427) predstavlja jedno od najturbulentnijih i najprelomnijih razdoblja u istoriji Balkana i srpske države. Nakon smrti cara Stefana Dušana Silnog 1355. godine, moćno Srpsko carstvo, koje je dosezalo do Egejskog mora i predstavljalo dominantnu silu Jugoistočne Evrope, počelo je da se urušava pod pritiskom centrifugalnih sila i ambicija lokalnih velikaša. Smrt Dušanovog naslednika, cara Uroša Nejakoho, 1371. godine, označila je formalni kraj carstva i otvaranje puta daljoj fragmentaciji i slabljenju države. U isto vreme, na Balkanu se nezadrživo širila nova, zastrašujuća sila – Osmansko carstvo. Njihova pobeda nad braćom Mrnjavčević na reci Marici iste godine, kao i nad koalicionom hrišćanskom vojskom na Kosovu polju 1389. godine, predvođenom knezom Lazarom Hrebeljanovićem (Stefanovim ocem), zapečatile su sudbinu mnogih balkanskih država i odredile buduće geopolitičke odnose na duži vremenski period.

Mladi Stefan Lazarević, rođen 1377. godine, preuzeo je presto kao maloletnik nakon pogibije oca kneza Lazara na Kosovu, pod regenstvom svoje majke, kneginje Milice. Srpska država, svedena na teritoriju Moravske Srbije, našla se u nezavidnom položaju između moćne Ugarske na severu i sve agresivnijeg Osmanskog carstva na jugu. Položaj vazala bio je nametnut Stefanu i srpskoj vojsci koja je morala da učestvuje u osmanskim pohodima. Tako je Stefan Lazarević, iako formalno vladar, praktično bio primoran da kao turski vazal učestvuje u bitkama poput one kod Rovine 1395. godine, gde je poginuo Marko Kraljević, ili kod Nikopolja 1396. godine, gde je demonstrirana snaga osmanske vojske protiv krstaške koalicije.

Međutim, prekretnica se dogodila 1402. godine sa bitkom kod Ankare. Tamo je mongolski osvajač Timur porazio i zarobio osmanskog sultana Bajazita I, što je izazvalo građanski rat među Bajazitovim sinovima za nasledstvo. Ova situacija pružila je Stefanu Lazareviću retku priliku da se oslobodi vazalnog položaja i preusmeri svoju spoljnu politiku. Odlučnim političkim manevrima i mudrim odlukama, Stefan je iskoristio privremeno slabljenje Osmanlija da obnovi suverenitet i ojača svoju državu. Putovanje u Carigrad nakon bitke kod Ankare i susret sa vizantijskim carem Manojlom II Paleologom rezultirali su dodeljivanjem najviše vizantijske titule – despota. Ova titula, koju je Stefan Lazarević dobio 1402. godine, nije bila samo puka formalnost; ona je imala ogroman politički i simbolički značaj, naglašavajući njegovu poziciju kao dostojnog naslednika vizantijske i srpske carske tradicije.