1. Istorijski okvir i geopolitičke prilike

Početak 20. veka na Balkanu bio je vreme dubokih previranja, obeležen padom vekovnih carstava i rađanjem novih nacionalnih država. Na ruševinama Osmanskog carstva i usred agonije Austro-Ugarske monarhije, ideja o ujedinjenju južnih Slovena dobijala je sve veći zamah. Srbija, oslobođena od turske vlasti još u 19. veku zahvaljujući naporima poput Prvog srpskog ustanka pod vođstvom Đorđa Petrovića Karađorđa, osnivača dinastije, i potom kneževine, a zatim i kraljevine, videla je sebe kao Pijemont južnih Slovena. Njena politička elita, predvođena prekaljenim diplomatom Nikolom Pašićem i mladim, ambicioznim regentom Aleksandrom Karađorđevićem, aktivno je radila na ostvarenju tog cilja.

Geopolitička situacija u Evropi uoči Velikog rata bila je izuzetno kompleksna. Suprotstavljeni interesi velikih sila – Nemačke i Austro-Ugarske s jedne strane, te Antante (Rusije, Francuske i Velike Britanije) s druge – stvorili su bure baruta. Balkan, tradicionalno poprište sukoba, postao je epicentar. Aneksija Bosne i Hercegovine od strane Austrougarske 1908. godine, kao i Balkanski ratovi (1912-1913) koji su proterali Osmansko carstvo iz većeg dela Evrope, dodatno su zaoštrili odnose, posebno između Srbije i Habzburške monarhije. Saradnja Srbije sa Crnom Gorom, te kasnije sa Bugarskom i Grčkom u Balkanskim ratovima, demonstrirala je potencijal za regionalnu koheziju, iako je Drugi balkanski rat ubrzo pokazao i fragilnost tih saveza.

Atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu 28. juna 1914. godine, koji je izvršio Gavrilo Princip, član Mlade Bosne, poslužio je kao povod za početak Prvog svetskog rata. Austro-Ugarska je, uz podršku Nemačke, Srbiji uputila ultimatum koji je bio formulisan tako da bude neprihvatljiv, čime je rat postao neizbežan. Srbija se našla u centru svetskog sukoba, braneći svoju nezavisnost i, paradoksalno, boreći se za širi južnoslovenski ideal ujedinjenja, u početku kao samostalna država, a kasnije kao ključni akter jugoslovenske ideje, snažno podržavane od strane regenta Aleksandra.